Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 2

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen folk şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rabıta eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakalı ve Türk’e özgü valörında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belirli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle alfabelan ve zamanla anonimleneşeli bir nazım biçimidir. Yırler anne kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik de olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise folk dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında gene edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

Yırnün belirli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir folk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en kabartılı özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Yani hece sayısı itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Yırlerin yüce çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Yırler bu şekilde folkın varlıkı olurlar ve folkın her kesimine hitap eden artistlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir müzik türüdür. Yırler çoğu nöbet, bir doğa hikâyeı ya da bir kahramanlık kontrasında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, taraf adlarının, hatta mevzuların birlikte değişmiş olduğu görüldüğü sinein, nerede doğduklarını saptamak kuvvetleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü koşukler olarak dü alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı sineine meydan uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise ekseri baziçe havaları taraf hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da üzgün muhit adı verilmektedir.

Türklerde meselelenen konulara bakılırsa de sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Konularına bakılırsa koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Huy koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askerlik koşukleri
Merasim koşukleri
İş koşukleri
Hakkındalıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Baziçe koşukleri
Doğa ve efsanevi koşukleri
Efe ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve kötüklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri