Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 3

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen enam şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilgili ve Türk’e özgü medlulında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belirli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makaslamaklan ve zamanla anonimleabat bir nazım biçimidir. Yırler ana kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki kuartetklere (üçlük veya ikilik bile kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise enam dilinde “bağlama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında gene edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Yırnün belirli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir enam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en besbelli özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Kısaca hece nüshası bakımından bir sınırlama imkânsız.

Yırlerin mehabetli çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Yırler bu şekilde enamın malı olurlar ve enamın her kesimine hitap fail sanat erilar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir musiki türüdür. Yırler çoğu el, bir huy olayı evet da bir kahramanlık karşısında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arz adlarının, hatta mevzuların bile değişmiş olduğu görüldüğü kucakin, nerede doğduklarını saptamak ferleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü ırlamakler olarak dü kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı kucakine yer uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise çoklukla entrika havaları arz kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş albeni adı verilmektedir.

Türklerde mesleklenen konulara bakılırsa bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Mevzularına bakılırsa ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Doğa ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik ırlamakleri
Resim ırlamakleri
İş ırlamakleri
Zıtlıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Baziçe ırlamakleri
Tabiat ve hayvan ırlamakleri
Zeybek havası ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve üzücüklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri