Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 7

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen umum şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, bağ eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ait ve Türk’e özgü valörında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve muayyen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle tasarlan ve giderek anonimleşatır bir nazım biçimidir. Türküler anne flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik bile kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise umum dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (ya da elan çok) dizelerdir.

Türkünün muayyen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir umum şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Doğrusu hece adetsı itibarıyla bir sınırlama imkânsız.

Türkülerin şanlı çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde umumın orospuı olurlar ve umumın her kesimine hitap eden sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir müzik türüdür. Türküler çoğu misil, bir tabiat vakaı ya da bir kahramanlık hakkındasında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, makam adlarının, ayrıca mevzuların de değiştiği görüldüğü derunin, nerede doğduklarını saptamak çetinleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü yırler olarak iki fark yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı derunine düz uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise ekseriyetle külah havaları makam alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da fay âlem adı verilmektedir.

Türklerde kârlenen konulara bakılırsa bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Konularına bakılırsa yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Huy yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askeriye yırleri
Tören yırleri
İş yırleri
Karşıtlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Olta yırleri
Karakter ve hayvan yırleri
Efe ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve elemklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri